NOVELE MODÊYE 0.4.15

NOVEA: module po Mozilla Firefox!

(If you don't understand Walloon and are here to package the latest version of the aspell-wa dictionnary to distribute it, then the version is 0.4.15, and you can download it here)

Coridjeu d' ortografeye e walon po Linux

Vos trovroz chal ene coridjrece d' ortografeye pol walon (shuvant les rîles di scrijhaedje do rfondou walon).
Ci n' est nén co tot a fwait fini, i gn a co des sacwès a discuter et a decider pol ortografeye a-z eployî, et surmint co des flotches (dins l' djivêye di mots oudonbén dins les algorisses di fjhaedje di mots derivés et di codjowaedje), mins on pout ddja l' eployî, dji m' endè sieve po coridjî les ratournaedjes da minne.

Les mots et viebes ont stî prindous on pô tot avå, tos les mots et viebes di l' esplicant motî ont stî metous. Dj' a ossu metou les mots et noûmots ki dj' end a mezåjhe po les ratournaedjes éndjolikes.

Po les (erîlés) viebes i fåt dner deus fômes: li cene do schoûtant di l' indicatif prezintrece, et li cene do pårticipe erirece omrin. A pårti di ces deus fômes la li coridjeu va deriver totes les ôtes (i gn a motoit co des arokes dins l' algorisse, li pus målåjhey c' est les candjmints d' cogne, eg: viké -> vicans; bwejhlî -> bwejhelresse,... si vos è voeyoz ki dj' a rovyî, dijhoz mel).

Po les plurials, les fômes femrinnes, mots en -aedje ki s' fjhèt a pårti d' on viebe, adviebes e -mint a pårti d' on addjectif,... on dene ene fôme et on dit, avou des drapeas, les mots derivés k' i pout aveur:

v: po les viebes (a radjouter ås deus fômes), tot l' codjowaedje est derivé a pårti d' la.
s: po les mots ki fjhèt on plurial avou s.
i: po dire ki c' est on mot avou ene sipotchåve voyale (c' est li fôme plinne k' est metowe, et li drapea i permete di trover li fôme elidêye. eg: tchivå - tchvå, sicole - scole, comere - cmere,...
n: po les nos k' ont des fômes omrinne et femrinne, ossu bén singulî ki plurial (4 fômes å totå)
a: po les addjectifs, c' est come li drapea n mins avou ene fôme -ès di pus.
r: po les mots ki fjhèt on femrin avou -resse (eg: braibandî - braibandresse)
j: po les mots en -aedje a pårti d' on viebe
t: po des addjectifs en -ant a pårti d' on viebe
c: po des mots en -ance (sing. et pl.) a pårti d' on viebe
m:
- po les nos et addjectifs: fé on adviebe e -mint
- po les viebes: fé on no e -mint (et plurial e -mints)

Po pus di racsegnes lijhoz les fitchîs LIJHOZMU (e walon) et README (en inglès) dins l' årtchive. Vos ploz ossu lére li fitchî walon.aff k' a les rîles.

Po-z aberweter l' fitchî, clitchîz chal (fitchî tar.bz2).
Si vos estoz dzo DOS/Windows, motoit vos inmrîz mî ci-chal (l' årtchive est pus pezante, paski l' disployaedje des fômes des mots est ddja fwait): fitchî zip.
E po l' eployî avou l' betchteu waibe Mozilla Firefox ou l' programe d' emilaedje Mozilla Thunderbird, clitchîz chal pol pacaedje XPI (si vos clitchîz a pårti d' Firefox, ça enondrè otomaticmint l' astalaedje, po Thunderbird i vs fåt schaper l' fitchî sol deure plake, et aler dins l' menu "Usteyes" et "Modules di rawete" poy clitchî sol boton "Astaler..." et aler cweri l' fitchî ki vos avoz schapé sol deure plake da vosse).

Kimint l' astaler

D' aprume, i vos fåt aveur astalé aspell si c' est nén co fwait, cweroz l' so les plakes lazer di vosse distribucion.

Prindoz l' fitchî chal pa dzeu, et discompressîz l':
tar jxvf aspell-wa-0.x.tar.bz2
Vos åroz on ridant lomé aspell-wa-0.x, metoz vs divins, et tapez make; vola, c' est fwait, i n' dmeure pus k' a l' astaler:
make install

Sopoirt aspell

Aspell est çou k' a replaecî ispell; il est bråmint pus sûti po trover des bons replaeçmints (gråces åzès fitchîs di fonetike), eyet i rmimbere vos tchuzes, po vs prezinter li replaeçmint ki vos fjhoz l' pus sovint e prumî.

A pårti del modêye 0.4.5 li sopoirt aspell va å paire des pôces. Fijhoz make aspell pol copiler et make aspell_install po-z astaler les fitchîs.

Po vs siervi di aspell:
aspell --lang=wa -c fitchî

Les caracteristikes fonetikes ki sont cmones po tot l' walon (come gade prononcî "gat'") sont eto dvins.

Si vos estoz so MS-DOS/Windows

Aspell est eployî sortot avou les sistinmes Unix (çoula comprind GNU/Linux, les BSD libes,...); mins il a stî poirté so DOS/Windows ossu; et i gn a des ôtès coridjreces po Windows ki ricnoxhèt les fitchîs po ispell. Vochal çou k' egzistêye: ki vorént sayî, vochal li fitchî avou li programe ispell po DOS (i gn a å dvins des fitchîs a lére po saveur kimint l' apontyî, djel a nén sayî mi-minme):

...divant waire: l' eterface po aspell da Francis Baudoux
isp31b2.zip, on poirtaedje di ispell po DOS (li problinme c' est les accints, li fitchî ispell-wa eploye l' ecôdaedje iso-8859-1, mins MS-DOS eploye cp437...)
microspell, ene coridjrece po Windows ki sait eployî les djivêyes di mots di ispell.
Cisse pådje chal a tot çou k' i fåt po-z astaler on sistinme LaTeX, avou Emacs (on aspougneu di tecse) eyet ispell. Vos ploz astaler rén ki l' coridjrece, mins dji m' dimande si c' est nén l' minme (mins ene modêye pus nouve) ki l' poirtaedje DOS chal pa dzeur.

Kimint s' è siervi

tapez: aspell --lang=wa -c fitchî_a_coridjî

Ôtès walonès hårdêyes

Li pådje do lingaedje walon
Li waibe del croejhete walone
Li ptite croejhete
Li waibe da Lorint
Drapea walon
Et chal vos trovroz on pordjet di walon motî (on esplicant motî, walon/walon, et nén on motî walon/francès ou francès/walon come i gn end a ddja tant).

Si vos m' voloz scrire on messaedje, mi adresse emile est: pablo@walon.org.